Foi publicado na revista científica Gallaecia. Revista de arqueoloxía e antigüidade, editada pelo Departamento de Historia da Universidade de Santiago de Compostela, a descoberta de quatro novos acampamentos romanos localizados nas províncias de Lugo e Ourense. Estes sítios confirmam uma ativa presença militar romana no território da atual Galiza e a sua descoberta permite-nos avançar no processo de conquista romana deste território. Desde 2011, quando foi revelada a descoberta de A Recacha (Navia de Suarna), 17 novos assentamentos militares foram documentados – no todo ou em parte – na Galiza, alguns dos quais ainda estão ainda em fase de estudo. A estes será necessário acrescentar os fortes romanos de A Cidadela (Sobrado dos Monxes, A Coruña) e Bande (Ourense).

O recinto de Penedo dos Lobos.

Continue Reading

Não consigo deixar de olhar para uma das fotos tiradas com o drone no sábado de manhã. Essa mesma que tiveram oportunidade de ver no nosso facebook e que teve tão boa recetividade. Não consigo tirar-lhe o olho de cima porque me faz viajar. Regresso aos meus anos de estudante, quando percorria as páginas dos livros de St Joseph, Swan, Davies, Breeze, Birley e muitos outros autores britânicos, recheadas de ilustrações nas quais a luz rasante realçava os parapeitos de acampamentos perfeitos sobre verdes campos. Pensava então se algum dia seria possível encontrar algo assim na Galiza. Sabemos agora que sim e que isto está muito longe de ter terminado.

Continue Reading

Un dos obxectivos científicos da intervención no campamento romano de A Penaparda é verificar unha hipótese de traballo: a dunha posible liña de avance dun continxente militar romano nas montañas da fronteira entre Galicia e Asturias (aínda que non sabemos en que dirección ou con que obxectivos exactos se desprazaban, ou cando). Catro sitios localizados nos últimos anos polo noso equipo formarían parte desta liña, e podedes velos aquí:

Son A Penaparda, que xa coñecedes destes días, e estes outros tres:

Pico El Outeiro:

A Pedra Dereta:


Chao de Carrubeiro:

Santiago de Compostela, 24 de outubro de 2017. Arqueólogos de diferentes universidades europeas reunidos no colectivo romanarmy.eu investigarán na primeira semana de outubro un campamento romano de grandes dimensións localizado no concello da Fonsagrada (Lugo) e descoñecido ata o seu descubrimento a finais de 2015. O campamento, localizado nunha zona denominada A Pena Parda, atópase a 865 metros de altitude e ocupa máis de 10 hectáreas de terreo, o equivalente a máis de doce campos de fútbol. É un dos máis grandes localizados ata o momento en territorio galego, aínda que parte do recinto penetra no concello asturiano de Santa Eulalia de Oscos. O proxecto, promovido polo concello da Fonsagrada e financiado pola Deputación Provincial de Lugo, desenvólvese ao abeiro científico do grupo de investigación Síncrisis do Departamento de Historia da Universidade de Santiago coa colaboración do Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT) do CSIC.

Parte dunha liña de avance lexionaria
Segundo os investigadores, o campamento de A Penaparda ten as dimensións suficientes para albergar a unha lexión completa, con máis de cinco mil soldados, e a investigación parte da hipótese de que se poida tratar dun asentamento militar temporal de época romana altoimperial, entre os séculos I a.C. e III d.C. A fortificación, que se se atopa moi degradada sobre o terreo e que só puido ser localizada a partir do estudo da fotografía aérea e especialmente grazas á tecnoloxía LiDAR, conserva aínda as características portas en clavícula que definen os campamentos de marcha das lexións.

Os arqueólogos consideran que A Penaparda pode ser una evidencia dunha liña de avance a través das montañas da zona fronteiriza actual entre Galicia e Asturias dun numeroso continxente militar romano. O obxectivo da campaña arqueolóxica será tentar obter datos que permitan afinar a cronoloxía da fortificación. Un primeiro estudo aparecerá sobre A Penaparda e outros novos campamentos romanos en Galicia aparecerán en breve na revista académica Gallaecia, do Departamento de Historia da Universidade de Santiago de Compostela.

Unha nova visión da conquista romana do noroeste peninsular
O colectivo de investigación romanarmy.eu reúne a un conxunto de arqueólogos profesionais, investigadores e profesores universitarios das universidades de Santiago de Compostela, Oviedo, Braga (Portugal), Durham, Exeter, Edinburgo (Reino Unido) ou Leiden (Holanda) que estudan a presenza do exército romano no noroeste da península ibérica, poñendo énfase nos episodios de conquista e invasión que remataron co dominio romano efectivo de toda Hispania nos tempos do emperador Octavio Augusto. Nos últimos anos, o colectivo está a localizar numerosos campamentos romanos, ata agora inéditos, no territorio da antiga Gallaecia, ofrecendo unha nova visión sobre a presenza das lexións romanas neste territorio. Durante moito tempo considerouse que a zona da actual Galicia ficara allea ás campañas militares da conquista romana, que se terían desenvolvido case exclusivamente en Asturias, León e Cantabria.

Actividades de difusión
Entre as actividades de difusión que se levarán a cabo se realizarán todos os días transmisións en directo a través de Facebook Live de romanarmy.eu e se realizarán experimentos de comunicación, como a realización dun pequeno documental experimental filmado en 360º para ser visualizado con gafas de realidade virtual ao redor da experiencia de investigación arqueolóxica. A información pode ser consultada no sitio web do colectivo: www.romanarmy.eu.

Ademais, realizarase unha charla explicativa para os veciños o venres 6 de outubro pola tarde ás 19 horas no Salón de Actos dos Chaos e unha visita guiada o sábado 7 de outubro pola mañá, ás 11, partindo da igrexa de San Cibrán da Trapa.

Análise visual de Outeiro de Circo. Foto: Rebeca Blanco

Exactamente iso foi o que pensamos nada máis chegar á casa, logo de descargar todas as cousas no laboratorio, gardar equipos e ferramentas e, por suposto, darlle unha lavada ao coche, que trouxo consigo medio val do Támega en forma de po. Rebeca adoita facer un cálculo, moi polo aire, segundo o cal por cada semana de traballo en campo correspóndense tres de gabinete, isto é, de procesado dos datos recollidos. Pero claro, falamos de semanas correntes, eses unicornios brancos con xornadas diarias de 8 horas, practicamente inexistentes en arqueoloxía.

Queda moito por facer, por iso foi importante organizarse canto antes. En primeiro lugar tivemos que xuntar todos os datos recompilados en campo e comprobar que non faltase nada. Por un lado, revisáronse as notas de campo, os rexistros de materiais, os datos do GPS e as fotografías… procurando que todo fose accesible en formato dixital; por outro comprobouse que as pezas e mostras recollidas estivesen ben identificadas, pensando no seu procesado posterior.


Puntos GPS obtidos no Outeiro de Arnás

E aí comezou o verdadeiro reparto de tarefas. João xestiona nestes momentos todos os aspectos relacionados coa toma de puntos co GPS submétrico. A maioría deses puntos tomáronse co obxectivo de elaborar modelos dixitais do terreo, cos que se poderán elaborar desde planimetrías ata modelos 3D dos sitios prospectados. Outros refírense ás evidencias materiais documentadas sobre o terreo, o que nos permitirá coñecer non só os lugares onde apareceron, senón tamén saber os motivos polos que se producen esas acumulacións dentro dos sitios.

De forma complementaria, Manuel procesa toda a documentación gráfica obtida co dron, centos de fotografías que non so nos permiten ter una perspectiva totalmente diferente dos sitios, senón que tamén servirán para elaborar novos modelos dixitais. O outro día andaba argallando como presentar de forma máis didáctica estes mesmos modelos.


Modelo 3D do Outeiro de Arnás (sen texturas)

Comentábame onte Rebeca que as mostras xa están preparadas para a súa análise e que Erik, inseparable da improvisada forcada artesanal que trouxo de Arnás, comezará nos próximos días o proceso de fotografado en detalle e documentación dos materiais. Consciente dos prazos que nos marcan as autoridades, coordina ela agora tamén o informe valorativo que teremos que entregar nun mes escaso. Nel explicarase con detalle todo isto que vos vimos contando desde o inicio dos traballos: localización dos sitios, métodos e técnicas usados, descrición das estruturas e materiais, etc.

E aquí é onde me atopo eu, a máis de 1500 qm de Verín, traballando nese mesmo informe. E mentres escollo algunhas fotografías para ilustrar un capítulo que veño de redactar, vexo tamén outras imaxes, máis informais, que me fan recordar o agarimo co que fomos acollidos. Afástame destes pensamentos unha serie de mensaxes no grupo de whatsapp. Parece ser que o equipo, revisando algúns artigos, atopou algúns paralelos arqueolóxicos interesantes que nos axudarán a comprender mellor o Alto do Circo e Outeiro de Arnás. Estamos afeitos a traballar así, en tempo real, coa seguridade de que cada día esconde algo novo e coa secreta ilusión de que os nosos pasos nos volvan levar ao Támega.

Por José Manuel Costa


O Alto do Circo cando te achegas desde a serra

No momento no que o Alto do Circo era un espazo vivo, a súa visión debía ser monumental e espectacular. Cando chegabas a este outeiro pendurado sobre o val de Verín desde os propios montes, o primeiro que vías era un talude sobre o cal se levantaba unha estrutura pétrea parecida a unha muralla, que acada unha anchura de catro metros. A montaña, polo tanto, percibíase totalmente artificializada. E tanto no talude inferior como na muralla superior, fiadas de seixo branco que refulxen ao sol.

João Fonte detivo o coche no primeiro punto no que, desde a pista forestal, se ve o sitio arqueolóxico. “Efectivamente”, musitou algún dos membros do equipo. Os dous días anteriores estiveran traballando intensamente neste lugar, redefinindo a estratexia de intervención para facer fronte a un espazo con demasiada maleza e aparentemente moi mudo na cultura material. Ese efectivamente referíase ao efecto aínda espectacular do seixo fulgurando ao sol da mañá do val do Támega, unha vez desbrozada a penas unha área mínima daquela estrutura. Os primeiros visitantes que se achegaron por alí o sábado tamén foi o primeiro que dixeron. “O seixo!”. E aquí está a primeira das preguntas, das innumerables que nos fixemos co Alto do Circo. ¿Hai unha intencionalidade clara no uso dese seixo? O equipo de arqueólogos percibiu durante os días de traballo que si había unha vontade “escénica” ao modificar a montaña pero, sería o seixo a guinda dese pastel?


As dúas estruturas nas que centramos a intervención

Como dicimos, unha das numerosas preguntas. Así coma no Outeiro de Arnás a combinación de morfoloxía defensiva coas evidencias físicas axudaron a facilitar a interpretación como castellum militar romano, marchamos do Alto do Circo fascinados pero intrigados. Non sabemos a época. Non sabemos o uso. Só sabemos que unha importante estrutura pétrea envolve, a media ladeira, un outeiro que non foi usado, moi posiblemente, como lugar de habitación. “Para selo, a muralla tería que estar ubicada na zona alta para, entre outras cousas, servir de paraventos”. E mellorar a protección. O solo, todo de esquisto moi fragmentado, fai imposible que no seu interior se poidan apreciar, alomenos sen limpar, estruturas arqueolóxicas claras. Así que o Alto do Circo foi construído cun sentido descoñecido para nós, pero arqueoloxicamente a campaña permítenos avanzar que o fixeron con vontade de resaltar, de monumentalizar e de impactar.


Vista cenital do Alto no que se percibe a estrutura amurallada facendo un “circo”


A estrutura amurallada na zona sen prospectar nin limpar

E iso é determinante. Porque cando estás en Alto do Circo é como se ao mesmo tempo estiveras en dous mundos: por unha banda, alá abaixo está o rico val do Támega, cheo de terras fértiles, de viño, de aguas termais; pola banda contraria, a paisaxe é de montaña, con valgadas, montañas, penedías e pasos estreitos.

E hai máis diferencias. No Outeiro de Arnás non puidemos recoller nin unha peza de folclore, apenas unha vaga referencia aos mouros. Todo diferente ao Alto do Circo, que ten unha estraña lenda que, tanto o recompilador da zona, Bruno P. Rúa, coma nós, nunca escoitaramos asociado a un lugar arqueolóxico. A referencia é tan intrigante como atractiva:

O Circo era usado polos mouros para entrenar aos seus cabalos, dándolle voltas arredor dos muros. E os Mouros facían as súas feiras no Alto do Circo, e vendían cabalos e tamén mineral.

En Galicia hai poucas Feiras de Mouros, aínda que alguna delas ofreceu arqueoloxicamente datos espectaculares, coma o Mercado dos Mouros, en Valga, vinculado a un primeiro punto comercial romano en época de Augusto. Pero a relación cos cabalos é máis estraña. O Alto do Circo tamén garda, ademáis, lendas de tesouros. Hai que dicir que estivo sempre moi vinculado á aldea de Feces de Cima, porque ademáis é a divisoria das parroquias. Malia non ter contacto visual co Alto do Circo, os veciños teñen moito aprecio a este estraño lugar.

A ausencia de materiais é notable. “Non documentamos materiais arqueolóxicos máis aló das estruturas”, sinala Blanco-Rotea, “unicamente aos pés do monte apareceron dous fragmentos de cerámica parduzca, feita a man, sen características suficientes para encadrala nunha cronoloxía ou outra. As tres pequenas sondaxes que fixemos só revelaron uns cravos e un fragmento de ferradura”. Agora ben o equipo recolleu mostras para aplicar a técnica do carbono-14. O carbono-14 non é necesariamente a panacea. Nunha pequena intervención arqueolóxica, na que as estruturas unicamente se limpan a nivel superficial, a probabilidade de erro das mostras pode ser importante.

Así que marchamos de Alto do Circo sorprendidos, estrañados, e con varias conclusións abertas.

A primeira é que a intervención permitiu determinar que non é unha instalación militar romana. Isto é importante porque en certa medida este sitio foi escollido porque había unha certa posibilidade de que puidera ser un espazo deste tipo (aínda que o equipo sempre a considerou menor que en Arnás).

E agora, entón, cando foi construído? Pois en aberto, e de forma moi prudente, o equipo de romanarmy manexa dúas hipóteses tamén moi abertas: un entorno do Bronce Final ou Ferro I (co cal estariamos nun momento do 1000-800 a.C.) ou se cadra, tamén de maneira dilatada, un periodo tardoantigo-altomedieval, máis próximo ao século VIII-IX. En poucas semanas disporemos da información das mostras. E estas nos permitirán avanzar na cuestión (e vós saberédelo).

Entrementres, anímaste a pensar connosco? A que época pensas ti que pertence?

En que época pensas que foi construído o Alto do Circo?

CLÁUSULA DE DIVULGACIÓN:

O “Proxecto de prospección arqueolóxica mediante técnicas de teledetección dos sitios arqueolóxicos de Outeiro de Arnás y Alto do Circo (Verín, Ourense)” coordínao o colectivo RomanArmy.eu e conta co apoio do: Concello de Verín (Ourense), Grupo de Investigación Síncrisis (Universidade de Santiago de Compostela), Instituto de Ciencias del Patrimonio (Incipit) do CSIC e a asociación Monterrei Cultura e Territorio. Podes consultar o décalogo de actuación de romanarmy.eu aquí.

Romper a baralla: o Outeiro de Arnás, un novo castellum militar romano

Pois o prometido é débeda. Como vos contabamos no post anterior, traballamos na prospección en aproximadamente algo menos da metade do recinto fortificado do Outeiro de Arnás. Unha vez recoñecido o perímetro e a interesante estrutura da fortificación, con alomenos dúas zonas máis elevadas de control -unha delas un posible torreón-, comezou o momento de mirar para a terra.

Fíxose unha prospección xeomagnética na que se documentaron posibles evidencias. Cada unha delas foi coidadosamente xeorreferenciada con un GPS submétrico e a partir de aí fixemos oito sondeos aleatorios, seleccionando os lugares onde os datos recuperados apuntaban a unha maior densidade de achados.

E aconteceu algo magnífico: un tipo de evidencia perfectamente conectable cun horizonte cultural e cun contexto concreto. Pensemos un momento: que rastro pode deixar unha pequena unidade militar -de calquera época- acantonada nun lugar durante un breve espazo de tempo. Imaxinémonos, antes de seguir, cal é o rastro que deixamos de nós mesmos nun camping cando nos marchamos, e canto sobrevivirá ese rastro. Agora imaxinade seguir ao pasado e tentar ver o que aconteceu nun sitio de ocupación moi concreta e breve como debeu ser o Outeiro de Arnás. Que pode quedar dos seus ocupantes despois de centos de anos? Pois quedou isto:


Foto: MatthiasKabel/Wikipedia

Un dos elementos máis significativos dos lexionarios romanos son as súas caligae, as míticas sandalias “todoterreo”, moi fortes, coas que os continxentes militares percorreron medio mundo coñecido. Estas sandalias estaban fortalecidas, na súa zona inferior, por cravos ou chatolas que permitían unha maior resistencia do pé e un menor desgaste dos materiais. Perdíanse con moita frecuencia, así que os soldados recibían con frecuencia “provisións” de cravos para a súa reposición. A diferencia dunha arma, algo valioso e escaso, ou da cerámica -escasa, xa que eran asentamentos moi breves ou de campaña, os cravos das sandalias dos lexionarios son un excelente marcador en toda a península non só para identificar a presenza romana en recintos mesmo, nalgúns casos, para chegar a propoñer hipóteses de como se realizaron avances das columnas romanas durante asedios a recintos indíxenas.

Na zona prospectada do Outeiro de Arnás un 20% dos materiais recollidos son romanos: chatolas de sandalias militares. Como curiosidade, dicirvos que a proporción noutros recintos campamentais nos que intervimos no ano pasado (campamentos de Cueiru e El Xuegu La Bola en Asturias) é dun 10% de todas as evidencias localizadas, inferior ao que pasa aquí. Aquí están algúns exemplos das que nós atopamos no Outeiro de Arnás.

Fotos: Erik Carlsson-Brandt

Nesta ligazón podes saber máis sobre os chatolas das caligae como indicador arqueolóxico da presenza militar romana:

RODRÍGUEZ MORALES, Jesús, et al. (2012): “Los clavi caligarii o tachuelas de cáliga: elementos identificadores de las calzadas romanas”. Lucentum, 31: 147-164. [consultar pdf]

FERNÁNDEZ IBÁÑEZ, Carmelo (2006). “Post vestigium exercitus. Militaria romana en la región septentrional de la Península Ibérica durante la época altoimperial”. En Ángel Morillo (ed.), Arqueología militar romana en Hispania. Producción y abastecimiento en el ámbito militar. León: Universidad de León, 257-308. [consulta pdf]

Así que analizando os vestixios defensivos do Outeiro de Arnás e as evidencias físicas localizadas, podemos avanzar unha conclusión preliminar, que posteriormente se matizará coa investigación en laboratorio: estamos ante un castellum romano, unha pequena fortificación militar, nunha zona na que ata o momento non se localizara presenza romana deste tipo.

Que son os castella?

No mundo romano, dentro das diferentes tipos de fortificacións, os castella (singular castellum), eran uns recintos de pequeño tamaño (ca. 0.20-0.80 ha). Ditos recintos son diferentes aos campamentos de marcha ou de campaña, non só polas súas inferiores dimensións (permitirían o acantonamento de entre unha e catro centurias -80-320 soldados-, aproximadamente), senón tamén pola súa localización, habitualmente ocupando puntos de moi boa visibilidade e cunhas particulares condicións naturais de defensa. Podería dicirse que se atopan dentro do espectro das fortificacións garnecidas durante algo máis que una simple xornada, chegando nalgúns casos a algún meses (ocupación temporal-estacional).


A Recacha (Navia de Suarna, Lugo / Ibias, Asturias) – El Pedrón (Cantabria)

Este tipo de sitios arqueolóxicos non son tan fácilmente recoñecibles como os campamentos de marcha con forma de naipe, e moitas veces foron catalogados como castros. Así, poden ter formas tendentes ao rectángulo con esquinais redondeados, ovalados, ou abertamente irregulares. Nos últimos anos véñense documentando con maior frecuencia no Noroeste peninsular, e así temos exemplos como Cildá (Cantabria), El Pedrón (Cantabria) ou o recinto interior de El Picu El Outeiro (Asturias). En Galicia só se coñecía ata agora o recinto de A Recacha (Navia de Suarna, Lugo/Ibias, Asturias), descuberto hai pouco tempo. Sen embargo, o Outeiro de Arnás sitúase nun diferente contexto paisaxístico. Fronte aos outros exemplares, localizados nun entorno de alta montaña, este sitúase nun promontorio ubicado na ladeira dun amplo val fluvial. Este achádego contribúa a diversificar o rexistro arqueolóxico relacionado coa presenza militar romana no Noroeste.

Durante moito tempo, a presenza militar romana no territorio da actual Galicia era un ermo, agás polos dous campamentos permanentes coñecidos, Cidadela (Sobrado dos Monxes) e Aquis Querquernnis (Bande), ambos os dous posteriores á conquista romana. Con moito traballo, esta situación comeza a cambiar, e de forma notable, nos últimos anos. En romanarmy.eu unha das nosas liñas de traballo é desenvolver metodoloxías de investigación que permitan identificar sitios arqueolóxicos militares romanos da época da conquista nun territorio tan modificado ao longo do tempo como é a Galicia actual. Queremos comprender que aconteceu neste territorio entre indíxenas e exército romano, máis alá do silencio das fontes escritas. O Outeiro de Arnás é un exemplo do noso traballo, pero nos vindeiros meses poderás ver significativos avances na investigación sobre a presenza militar en Galicia. Imos paso a paso, pero o avance no coñecemento en poucos anos é impresionante e todo parece indicar que a investigación conseguirá avanzar moito máis.

E continuamos aínda máis arriba…

A partir de mañá comezamos a traballar no Alto do Circo, unha fortificación máis en altura, circular, chea de folclore e lendas das comunidades locais que o rodean (que falan mesmo dunha escaramuza cos franceses), e que coloca desafíos distintos. Imos ver que nos atopamos. Seguídenos en romanarmy.eu para contalo.

CLÁUSULA DE DIVULGACIÓN:

O “Proxecto de prospección arqueolóxica mediante técnicas de teledetección dos sitios arqueolóxicos de Outeiro de Arnás y Alto do Circo (Verín, Ourense)” coordínao o colectivo RomanArmy.eu e conta co apoio do: Concello de Verín (Ourense), Grupo de Investigación Síncrisis (Universidade de Santiago de Compostela), Instituto de Ciencias del Patrimonio (Incipit) do CSIC e a asociación Monterrei Cultura e Territorio. Podes consultar o décalogo de actuación de romanarmy.eu aquí.

Un dos grandes desafíos no equipo de investigación de romanarmy.eu é entender de maneira integral o proceso de acción do exército romano no NW. Os arqueólogos traballamos cunha serie de formas definidas á hora de recoñecer campamentos romanos: a máis típica e tamén popular é o “naipe”, ese gran campamento en forma de carta da baralla do que obtemos trazas a partir das fotografías aéreas, dos datos lidar, etc. Os campamentos en forma de naipe contiñan grandes conxuntos de tropas, pero desde logo hoxe sabemos que non son as únicas formas de campamentos recoñecibles asociadas ao exército romano.

A cousa complícase, ademáis, cando falamos de unidades máis pequenas, vinculadas a control de territorios moi concretos e, sobre todo, vías de comunicación; a teoría é que estas unidades militares máis pequenas están asociadas a fases máis avanzadas dos procesos de conquista. Neste caso, as fortificacións xa non teñen unha traza de naipe, prestan unha gran atención a aproveitar a forma do terreo aínda que si manteñen a lóxica militar romana. O exército imperial tiña normas moi definidas de asentamento e, máis alá desas formas rectangulares e cadradas de formas redondeadas, é fundamental comprender a lóxica dos mandos da unidade á hora de establecer unha posición militar. E aquí entra todo un traballo de documentación, de comparación, de análise…

Ao longo de 2016 botámoslle un ollo a estes dous lugares do val de Monterrei: o Outeiro de Arnás e o Alto do Circo. O Alto do Circo xa estaba catalogado no PXOM de Monterrei como recinto defensivo altomedieval e o Outeiro de Arnás foi recoñecido a partir de técnicas de teledetección. Atópase xusto ao carón da autovía A75 a 426 metros de altura. Trátase dun recinto de planta poligonal, constituído por un pequeno talude de terra que apenas levanta uns 0,5 metros e un pequeno foxo pola parte máis accesible ao norte. A superficie total interior é de 0,5 hectáreas. Aínda que, por tamaño, podería coincidir cun pequeno castro, o certo é que o pequenísimo parapeto e a planta poligonal eliminaban esta hipótese, xa que os castros teñen murallas dunha gran altura e unha tendencia a murallas máis circulares. Nestas fotos podedes ver como o talude apenas levanta da superficie do tereo.

A cuestión é a adscrición cronolóxica deste lugar. Porque temos que ter en conta que estamos en Verín, nunha zona que, ademáis de ser fronteira durante moitos séculos, foi tamén cruce de camiños. Unha fortificación construída xusto nunha zona de importantes comunicacións pode corresponder a épocas moi distintas e, de feito, desde un priemiro momento, xunto á hipótese dunha posición romana tamén se pensou nunha fortificación de época moderna (século XVII) asociada ás guerras entre o reino de España e Portugal. De feito, unha das arqueólogas do equipo, Rebeca Blanco-Rotea, é especialista nestas fortificacións e o seu punto de vista é fundamental para complementar a ollada dos arqueólogos especializados en época romana. Para nós este aspecto é moi importante: en romanarmy.eu non pretendemos levar unha hipótese ata o final: interésanos tamén a interacción entre épocas, os paralelos e semellanzas entre exércitos e operacións militares. Todo iso xenera unha base documental que nos permite seguir as trazas de acontecementos bélicos con máis fiabilidade.

A prospección en Outeiro de Arnás durou dous días. Foron dúas xornadas de traballo incesante nos que se comezou a recoñecer o recinto. Tras a limpeza, a fortificación foi comezando a aportar información, desde unha fiada de pedras exterior, pasando pola aparición de dous importantes puntos de observación sobre o propio parapeto, un deles cunha gran acumulación de pedra en superficie. O equipo delimitou catro rúas de 3 por sesenta metros, e adicionalmente outras dúas, cubrindo zonas interiores do recinto e chegando ata os parapetos. Aproximadamente se prospectou un 40% do xacemento, unha cifra aceptable. E durante a prospección apareceron 38 evidencias físicas que agora xa están en proceso de análise e que nos permiten aproximarnos xa á cronoloxía e uso do Outeiro de Arnás. Unha primeira visión que abre perspectivas historiográficas moi importantes.

Pero volas contaremos esta noite. Publicaremos un post ás 21:30 cos resultados preliminares de Outeiro de Arnás. Seguídenos en romanarmy.eu ou no noso facebook para coñecer máis.

CLÁUSULA DE DIVULGACIÓN:

O “Proxecto de prospección arqueolóxica mediante técnicas de teledetección dos sitios arqueolóxicos de Outeiro de Arnás y Alto do Circo (Verín, Ourense)” coordínao o colectivo RomanArmy.eu e conta co apoio del: Concello de Verín (Ourense), Grupo de Investigación Síncrisis (Universidade de Santiago de Compostela), Instituto de Ciencias del Patrimonio (Incipit) do CSIC e a asociación Monterrei Cultura e Territorio. Podes consultar o décalogo de actuación de romanarmy.eu aquí.

A imaxe popular dun campamento romano de marcha é a dun gran naipe fortificado de varias hectáreas de tamaño. No seu interior pasa a noite un continxente militar de miles de homes antes de continuar no seu avance polo territorio. Pero os procesos de conquista, de dominio e de control son procesos longos e complexos. É posible identificar arqueolóxicamente sitios fortificados vinculados ao exército romano que creben este esquema e acollan continxentes máis reducidos? Se existen, que función desempeñan, que cronoloxía teñen? Que papel xogan no control do territorio, os seus recursos e as súas vías de comunicación?

O equipo Romanarmy.eu inicia en Verín unha campaña de prospección arqueolóxica en dous sitios arqueolóxicos fortificados que, polas súas características, non encaixan dentro dos parámetros das estruturas tradicionais da Idade do Ferro, os castros, ou das fortificacións baixomedievais: o Outeiro de Arnás e o Alto do Circo. Así que se presenta un reto científico fascinante: a que época pertencen e quen os construiu? O obxectivo destes traballos é avanzar no seu coñecemento e indagar se poden ser potenciais estruturas de época romana ou ben de outros periodos pouco coñecidos das nosas historia e arqueoloxía. O val de Monterrei e a zona de Verín, tradicional zona de paso e fronteira estratéxica ao longo dos séculos, é un espazo de grande interese histórico para coñecer os diferentes procesos de fortificación ao longo da Historia. A nosa campaña realizarase entre o luns 17 de abril e o sábado 22 de abril.

O Outeiro de Arnás e o Alto do Circo son unha mostra do importante que é a investigación científica para comprender os sitios arqueolóxicos. Ambos os dous teñen características que fan pensar que poidan estar vinculados ao exército romano, pero tamén teñen outras que o descartan. O obxectivo do equipo é ir máis alá e tentar explicar estes dous interesantes lugares. Unha magnífica oportunidade para facer ciencia en acción e disfrutar da súa práctica.

SÉGUENOS DURANTE TODA A CAMPAÑA!

Presentación do proxecto á veciñanza:

Facebook Live: de luns 17 a sábado 21 no Facebook de Roman Army ás 12.30 horas, os arqueólogos cóntanche en directo a campaña. E a maiores, anécdotas e curiosidades ao longo do día.

Web de Roman Army: cada dous días, crónica en profundidade neste web.

Sábado 22 de abril:

Conclusións preliminares. Conferencia pública en Verín organizada polo concello. Fica pendente para saber a hora.

CLÁUSULA DE DIVULGACIÓN:

O “Proxecto de prospección arqueolóxica mediante técnicas de teledetección dos sitios arqueolóxicos de Outeiro de Arnás y Alto do Circo (Verín, Ourense)” coordínao o colectivo RomanArmy.eu e conta co apoio del: Concello de Verín (Ourense), Grupo de Investigación Síncrisis (Universidade de Santiago de Compostela), Instituto de Ciencias del Patrimonio (Incipit) do CSIC e a asociación Monterrei Cultura e Territorio. Podes consultar o décalogo de actuación de romanarmy.eu aquí.

O nosso colega João Fonte participou no passado mês de Maio de 2016 (17-20) no TRAIL 2016 (Training and Research on the Archaeological Interpretation of LiDAR) que teve lugar no Domaine National de Chambord (Loir-et-Cher, França), onde teve a oportunidade de interagir com os mais importantes especialistas europeus e aprender sobre a aplicação do LiDAR aéreo no estudo de paisagens arqueológicas. Trata-se já da terceira edição desta “international meeting on LiDAR applications for archaeology”.

Continue Reading