O campamento de Moyapán (Ayande, Asturias) aparecía de forma casual en 2007 mentres se observaba a fotografía aérea que cubría unha das zonas mineiras romanas máis importantes do occidente asturiano. Era o segundo recinto recoñecido en Asturias despois de El Picu Curriel.los (L.lena/Ayer) e o que abriu o noso camino na investigación da presenza do exército romano en Asturias e León.
Este é o traballo que presentamos no 23. Limes Congress, o cal se celebrou en lngolstadt (Alemaña) en setembro de 2015. Amosamos alí o resultado dunha investigación desenvolta estes últimos anos ao redor da presenza militar romana no noroeste de Iberia e como a perspectiva historiográfica sobre a materia ten cambiado grazas a técnicas como o emprego da fotografía aérea e histórica ou o revolucionario LIDAR aéreo. Este sitio web presenta unha nova visión das campañas militares romanas no contexto da conquista e posterior reorganización do noroeste peninsular.
Aínda que o audio do vídeo está en inglés podes cambiar o idioma dos subtítulos a galego, castelán e portugués seleccionando na rodiña de engranaxe da esquina inferior dereita. Ao ser un vídeo interactivo. podes ademáis descargar arquivos KMZ con información gráfica adicional para cada un dos sitios arqueolóxicos dos que falamos. Precisas ter instalado o software Google Earth para abrir e ver estes ficheiros.
Nesta páxina podes ver tamén destacadas algunhas das conclusións máis interesantes derivadas da presentación pública destes dezasete asentamentos militares romanos.
Neste mapa podes ver a nosa proposta sobre a presenza do exército romano no NW de Hispania en 2015. Xunto a sitios xa investigados e publicados previamente, engadimos dezasete novas localizacións que amosan unha presenza máis densa dos continxentes militares romanos, posibles novas liñas de avance en Asturias e as primeiras aparicións de posibles campamentos de marcha no territorio da Galicia actual.
A nosa investigación amosa unha especial concentración de campamentos militares no occidente asturiano,seguindo os mesmos patróns de emprazamento que nos escenarios localizados en Cantabria e no oriente asturiano. Aínda que a bibliografía e as fontes históricas son moi parcas á hora de falar de escenarios bélicos nesta zona do occidente asturiano, as evidencias parecen indicar a existencia dunha vía de penetración que pode estar asociada ás Guerras Cántabras e á postguerra posterior.
Detectamos unha potencial vía de penetración das lexións romanas no territorio da actual Galicia. Isto é historiograficamente moi relevante, porque os campamentos romanos escavados ata o momento en Galicia corresponden a fases posteriores ao escenario de conquista do noroeste. Nesta vía de penetración podemos identificar cinco campamentos, dos cales catro están na Galicia actual.
O primeiro dos campamentos é Valboa, no Bierzo, moi próximo a Villafranca, sobre a vía tradicional de acceso a Galicia.
Como se ten detectado noutros puntos da Península, o exército romano podía empregar de forma reiterada un espazo en diferentes campañas ou acoller máis dun campamento, se ese lugar encaixaba no seu escenario táctico. A Chá de Santa Marta, entre Láncara e Sarria, constitúe un conxunto arqueolóxico único en Galicia, con alomenos tres posibles campamentos romanos no punto de saída das montañas orientais de Galicia. Puido ter funcionado como base loxística e de agrupación de tropas.
Os tres campamentos de A Chá de Santa Marta na foto aérea de 1956
O campamento de Monte dos Trollos (O Páramo, Lugo) está ubicado nunha posición estratéxica, no alto dunha lomba, e xusto nas proximidades dun vado natural do río Miño. A súa distancia con respecto a A Chá de Santa Marta é exactamente a un día de camiño.
Dous novos campamentos romanos foron identificados na área occidental de Galicia, e ambos os dous están moi próximos á Depresión Meridiana, a tradicional vía de comunicación da costa galega.
O campamento de Cornado (Negreira) dímolo a coñecer hai uns anos. É o campamento máis occidental, ata o momento, do continente europeo.
Na ribeira do Miño (Vilanova de Cerveira, Portugal) foi identificado o campamento romano de Campos. Ten grandes dimensións, desgrazadamente destruído na actualidade por un polígono industrial.
A aparente desconexión (ata o momento) entre Cornado, Campos e o resto dos campamentos fai máis difícil o seu encadre cronolóxico e a súa función. A súa datación pode ir desde momentos tardorrepublicanos ata o Imperio, pero revelan unha presenza moi temprana do Exército romano na costa occidental galega.